The Experiment Filminin Sosyal Psikolojik Açıdan İncelenmesi

The Experiment Filminin Sosyal Psikolojik Açıdan İncelenmesi

04 Şubat 2021, Perşembe 30

 

           Sosyal psikoloji, bireylerin düşüncelerinin, iç dünyalarının ve davranışlarının başkalarından nasıl etkilendiğini açıklar. Özellikle sosyal durumların insani davranışlar üzerindeki etkisine dikkat çeker. Bireyler her sosyal rol için başka bir davranış şekline girer ve başkalarının beklentisine ve kendi beklentisine uymaya çalışırlar. İçinde bulunduğu sosyal gruplardan nasıl etkilendiğini sosyal etkiyle açıklanır. Filmde sosyal bir ortam olan hapishane deneye katılan kişilerin günlük rollerinden çıkarak söylenen rollere bürünmesi pek uzun sürmemiştir. Normal, sağlıklı bireyler kendi kişisel kimliklerini kaybederek kendilerinden oynamaları istenen role girip rolün gerektirdiği şekilde davranmışlardır. Bu durum insanın sosyal bir varlık olmasıyla bağlantılıdır. Filmde bulunan katılımcılar günlük hayatlarında gayet standart bireylerken kendilerine mahkum ve gardiyan rolleri verilince bu rollerini bir zaman sonra kabullenmişlerdir. Başlarda bunun sadece bir deney olduğunu, ekonomik sıkıntılarından dolayı kişilerin burayı para kazanma yeri olarak görmüşlerdir. Her ne kadar verilen görevleri yapmak zorunda olsalar da durumdan rahatsız olanlar vardır. Örneğin, ilk geldiklerinde mahkumlar yıkanırken duşların kapılarının olmaması ve gardiyanlar tarafından tazyikli suyla yıkanmasının ardından Barris’in Travis’e karşı mahcup olması henüz rollerini kabullenemediklerini gösterir. Katılımcıların rollerine adapte olma durumu bir günden fazla sürmemiştir. Bu durum gardiyanlarda daha çabuk etkisini göstermiştir. Hapishanedeki yetkili kişiler olduğunu fark ettikleri zaman yaşanan küçük olaylarında etkisiyle artık gerçek birer gardiyan gibi davranmaya başlamışlardır. Mahkumlar ise suçlu olmadıkları halde suçluymuş gibi bir tavırla karşılaştıkları için verilen rollerine direnmeye devam etmişlerdir. Bunu da filmdeki gardiyana mahkum tarafından yanlışlıkla fırlatılan topun karşısında şınav cezasını başta kabullenmediklerinde görüyoruz. Önemli bir diğer sosyal psikolojik etki ise gardiyanların rollerini fazla benimseyip mahkumlara karşı sergiledikleri aşağılayıcı, onur kırıcı tavırlar yüzünden mahkumların kendilerini daha aşağı hissetmelerinin yansıtılmasıyla görülmüştür. Her ne kadar sadece deneye katılan gönüllü birer katılımcılar da olsa artık kendilerini mahkum rolüne büründürmüşlerdir. Fakat Travis’in bu role bir türlü adapte olamayıp isyan çıkartmaları da dikkat çekmektedir. Travis’in bu durumunun karşıtı olarak da Barris’in fazlasıyla gardiyan rolüne girmesi de filmde ki en büyük çatışmaları meydana getirmiştir.

          Filmin geçtiği sosyal ortam olan hapishane normal insanlara verilen farklı görevleri sosyal etkiyle kişilerin role girmelerini kolaylaştırmıştır. Sosyal ortam değiştiği zaman bireylerin topluluk tarafından etkilenen davranışları, tutumları, güdüleri de değişir. Deney (The Experiment) filminde de sosyal ortamları değişen bireylerin psikolojik olarak adapte olup davranışlarının bir hayli değişmesi topluluğun ve verilen görevlerin ne kadar etkili olduğu görülmüştür. Sinemaya uyarlanmış halinden söz edilen “Stanford Hapishane Deneyi” ni yapan kişi Philip Zimbardo bir röportajında şöyle demiştir: “ Dünyadaki kötülüklerin çoğunun kaynağı kötücül saikler değil, birilerinden duyduğumuz “programa uy” ya da “ takıma katıl” gibi sözlerdir. Bir kişi “ Ben bundan kişisel olarak sorumlu değilim, mesuliyet bende değil” diye hissettiği zaman, asıl sorumlu oynadığım rol ya da emirler bu durumda normal şartlar altında yapmayacağımız birçok şeyi yapmakta sakınca görmezsiniz” Filmde kişilerin normalde yapmayacağı davranışlarda bulunması sosyal ortamın kişi üzerindeki baskısıyla ve rolün verdiği güç veya güçsüzlükle meydana gelmiştir. Sonuç ve Tartışma Sosyal psikoloji, sosyal ortamlarda bireyin kişisel değişimleri, davranışları olarak kullanılmaktadır. Bundandır ki sosyal psikolojinin çalışma alanı bireydir. Sinema da gösterilen filmler toplumdaki bireylerin davranışlarında değişiklik meydana getirir. Psikolojik açıdan yapılan filmler sosyal psikoloji bilimini içerisinde barındırır. Birey sosyal bir varlık olduğu için sosyal psikoloji, filmlerde önemli bir yer etmiştir. Deney(The Experiment) filmi sinemada psikolojik etkisi olan önemli filmlerden birisi olduğu söylenebilir. Sosyal psikoloji, sosyal etkiyi, uyma davranışını içerisinde barındırır. Araştırmacılar tarafından verilen gardiyan ve mahkum rollerine kısa bir süre içerisinde uyum sağlamaları sosyal psikolojinin ve sosyal etkinin filmdeki yerini önemli boyutlara taşır.

AYŞENUR TOPSAKAL

Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bölümü

2.Sınıf

 

Filmi daha detaylı bir şekilde ele aldığımız yazımıza ulaşmak için lütfen tıklayınız.